Ο κόσμος ετοιμάζεται να ξεπεράσει επισήμως το όριο των 5 εκατομμυρίων νεκρών από κορονοϊό, ένας αριθμός που σίγουρα στην πραγματικότητα είναι υψηλότερος. Μετά το συμβολικό αυτό όριο, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα για τη συνέχεια της πανδημίας, οι απαντήσεις στα οποία θα εξαρτηθούν κατά πολύ από τον εμβολιασμό.

Ο πραγματικός αριθμός των νεκρών από covid-19 σε όλο τον κόσμο είναι προφανώς μεγαλύτερος από 5 εκατομμύρια. Ο απολογισμός αυτός βασίζεται στα επίσημα στοιχεία που δίνουν στη δημοσιότητα οι χώρες. Ωστόσο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι με δεδομένη την υπερβάλλουσα θνητότητα που συνδέεται με την covid-19, ο πραγματικός αριθμός των νεκρών ενδέχεται να είναι δύο ή τρεις φορές μεγαλύτερος.

Βάσει μιας εκτίμησης του περιοδικού The Economist, η covid-19 έχει προκαλέσει μέχρι στιγμής περίπου 17 εκατομμύρια θανάτους. «Αυτός ο απολογισμός μου φαίνεται πιο αξιόπιστος», επισημαίνει ο Αρνό Φοντανέ, επιδημιολόγος του ινστιτούτου Παστέρ και μέλος του Γαλλικού Επιστημονικού Συμβουλίου.

Όποιος κι αν είναι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών από τον νέο κορονοϊό είναι, όπως αναφέρει το Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, σίγουρα μικρότερος σε σχέση με άλλες επιδημίες: εκτιμάται ότι από την ισπανική γρίπη από το 1918 ως το 1919 πέθαναν 50 με 100 εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ σε διάστημα 40 ετών από το AIDS έχουν πεθάνει περισσότερα από 36 εκατομμύρια άνθρωποι.

Ωστόσο η covid-19 «προκάλεσε πολλούς θανάτους σε μικρό χρονικό διάστημα», σχολιάζει ο Ζαν-Κλοντ Μανουγκερά, ιολόγος του ινστιτούτου Παστέρ. Και «αυτό θα μπορούσε να είναι πιο δραματικό αν δεν είχαν ληφθεί μέτρα, αρχικά με τον περιορισμό της μετακίνησης των προσώπων και στη συνέχεια με τον εμβολιασμό», σύμφωνα με τον Φοντανέ.

Κορονοϊός: Οι δύο φάσεις στην εμφάνιση νέων ιών

Γενικά η εμφάνιση ενός νέου ιού γίνεται σε δύο φάσεις, εξηγεί ο καθηγητής Φοντανέ. Στην αρχή έχουμε την «εκρηκτική φάση της επιδημίας» όταν ο ιός εισβάλει σε έναν πληθυσμό ο οποίος δεν έχει έρθει ξανά σε επαφή μαζί του. Στη συνέχεια ακολουθεί μια φάση σταθεροποίησης διότι έχει επιτευχθεί η ανοσία αγέλης, από τότε και μετά οι επιστήμονες λένε ότι ο ιός κυκλοφορεί ενδημικά.

Με την covid-19 «είναι η πρώτη φορά στην ιστορία των πανδημιών που καταβάλλουμε τόση προσπάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο για να επιταχύνουμε τη μετάβαση» από τη μία φάση στην άλλη, σύμφωνα με τον Φοντανέ.

Η επιτάχυνση οφείλεται στον εμβολιασμό: «επέτρεψε στον πληθυσμό να αποκτήσει ανοσία με τεχνητό τρόπο έναντι ενός ιού που δεν γνώριζε και κατά συνέπεια να γίνει σε 18 μήνες αυτό που κανονικά διαρκεί τρία με πέντε χρόνια με πολλούς περισσότερους νεκρούς».

Για τον λόγο αυτό η συνέχεια θα εξαρτηθεί από το επίπεδο του εμβολιασμού σε κάθε χώρα και την αποτελεσματικότητα των εμβολίων που χρησιμοποιεί, προβλέπει ο επιδημιολόγος: «Αναμφίβολα απέχουμε μερικούς μήνες από τη στιγμή που θα υπάρξει ένα στρώμα παντού. Αυτό που είναι δύσκολο να πούμε είναι αν αυτό θα είναι αρκετά παχύ».

«Ο ιός θα εξακολουθήσει να κυκλοφορεί. Ο στόχος που έχουμε σήμερα δεν είναι η εξάλειψή του, αλλά η προστασία από τις σοβαρές μορφές του», συνεχίζει ο Φοντανέ.

«Στόχος είναι η covid-19 να μην οδηγεί ούτε στο νοσοκομείο ούτε στο νεκροταφείο» δηλώνει ο Μανουγκερά.

Πώς θα εξελιχθεί ο κορονοϊός στις διάφορες χώρες
Οι ειδικοί αναμένουν ότι η πανδημία θα αλλάξει τελικά: τα κύματα θα σταματήσουν στις βιομηχανοποιημένες χώρες, με υψηλά ποσοστά εμβολιασμού, και οι επιδημιολογικές εξάρσεις θα αφορούν κυρίως τους μη εμβολιασμένους.

«Για τις βιομηχανοποιημένες χώρες, πιστεύω ότι οδεύουμε προς εποχικές επιδημίες της covid-19, οι οποίες ίσως να είναι πιο σοβαρές από τις επιδημίες γρίπης στην αρχή», εκτιμά ο Φοντανέ, υπογραμμίζοντας ότι η συλλογική ανοσία χτίζεται σταδιακά: αυτή που προσφέρει ο εμβολιασμός προστίθεται σε αυτή που προσφέρει η νόσηση.

Άλλες χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία που έχουν ισχυρές ικανότητες εμβολιασμού ενδέχεται να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.

Εξάλλου οι χώρες που είχαν επιλέξει τη στρατηγική «μηδενικών κρουσμάτων», η οποία τελικά απέτυχε λόγο της μεταδοτικότητας του παραλλαγμένου στελέχους Δέλτα, τώρα έχουν επιδοθεί σε μια «κούρσα εμβολιασμού», σημειώνει ο Φοντανέ. Αποτέλεσμα: η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία πλησιάζουν τα ποσοστά εμβολιασμού άλλων χωρών.

δρόμος στην Αυστραλία
Ωστόσο τα σενάρια για τις χώρες με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη, όπως οι χώρες της Αφρικής, είναι πιο δύσκολο να προβλεφθούν.

Η «ισχυρή έξαρση» της covid-19 στην ανατολική Ευρώπη επιβεβαιώνει ότι αν δεν υπάρχει επαρκής εμβολιαστική κάλυψη, οι πληθυσμοί εκτίθενται «σε σοβαρές επιδημίες, με αντίκτυπο στο νοσοκομειακό σύστημα», τονίζει ο Φοντανέ.

Αλλά και η άνοδος των κρουσμάτων στη δυτική Ευρώπη, παρά το υψηλό ποσοστό εμβολιασμού, ωθεί τους επιστήμονες να είναι προσεκτικοί.

«Δεν πρέπει να υπάρχει μια ευρωκεντρική αντίληψη: σε μια πανδημία πρέπει να σκεφτόμαστε το σύνολο του πλανήτη. Και προς το παρόν η πανδημία δεν έχει σταματήσει», προειδοποιεί ο Μανουγκερά.

Θα εμφανιστούν νέα παραλλαγμένα στελέχη;
Βασική αιτία ανησυχίας είναι η εμφάνιση νέων παραλλαγμένων στελεχών του κορονοϊού που θα είναι ανθεκτικά στα εμβόλια.

Σήμερα επικρατεί το στέλεχος Delta και έχει σχεδόν εξαλείψει τα προηγούμενα, όπως το Άλφα, ενώ δεν άφησε να εξαπλωθούν άλλα, όπως το Μι ή το Λάμδα.

Περισσότερο από την εμφάνιση ξεχωριστών παραλλαγμένων στελεχών, οι επιστήμονες αναμένουν ότι το Δέλτα ενδέχεται να μεταλλαχθεί και πιθανόν να γίνει ανθεκτικό στα εμβόλια. «Το Δέλτα είναι το πιο διαδεδομένο στέλεχος. Οπότε στατιστικά από αυτό ενδέχεται να εμφανιστεί ένα άλλο στέλεχος», εξηγεί ο Μανουγκερά.

Ήδη οι βρετανικές αρχές παρακολουθούν ένα υποστέλεχος του Δέλτα, το ΑΥ4.2. Ωστόσο προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι τα εμβόλια είναι λιγότερο αποτελεσματικά. «Είναι σημαντικό να εξακολουθήσουμε να παρακολουθούμε τη γονιδιακή ακολουθία» των στελεχών του κορονοϊού, τονίζει ο Μανουγκερά. Αυτή θα μας επιτρέψει «να εντοπίσουμε την εμφάνιση παραλλαγμένων στελεχών αρκετά γρήγορα και να κατανοήσουμε αν είναι πιο επικίνδυνα, πιο μεταδοτικά, αν η ανοσία (των εμβολίων) εξακολουθεί να λειτουργεί».